Tak, fotowoltaika działa zimą, ale produkuje mniej energii niż wiosną i latem. Nie wynika to z mrozu, lecz głównie z krótszego dnia, niższego położenia słońca, zachmurzenia i okresowego zalegania śniegu. W polskich warunkach miesiące od listopada do lutego dostarczają zwykle około 10–20% rocznej produkcji. O opłacalności instalacji decyduje więc bilans całoroczny, a nie wynik z grudnia czy stycznia.
Dlaczego fotowoltaika działa zimą, mimo krótkiego dnia?
Moduły PV przetwarzają promieniowanie słoneczne na energię elektryczną, a nie ciepło. Do pracy nie potrzebują wysokiej temperatury. Wykorzystują zarówno promieniowanie bezpośrednie, jak i promieniowanie rozproszone, które dociera do powierzchni paneli także przez chmury. W pochmurny dzień uzysk jest niższy, lecz zwykle nie spada do zera.
Na sprawność ogniw krzemowych wpływa tak zwany współczynnik temperaturowy. Dla wielu modułów wynosi on około –0,3 do –0,5% na każdy stopień Celsjusza powyżej warunków testowych. Parametry paneli porównuje się zazwyczaj przy temperaturze ogniwa wynoszącej 25°C. Gdy moduł mocno nagrzewa się latem, jego napięcie i moc spadają. Chłodne, słoneczne dni mogą więc zapewniać wysoką moc chwilową.
Nie oznacza to jednak, że zimą instalacja wyprodukuje więcej energii w skali dnia lub miesiąca. O całkowitym uzysku decyduje także ilość światła docierającego do modułu. Zimą słońce znajduje się nisko nad horyzontem, promienie przechodzą przez dłuższą drogę w atmosferze, a dzień trwa znacznie krócej. To właśnie te czynniki przeważają nad korzystnym wpływem niskiej temperatury.
Znaczenie ma także geometria instalacji. Moduły ustawione bardziej stromo, zwykle pod kątem około 30–40°, lepiej odbierają nisko położone zimowe słońce i łatwiej pozbywają się śniegu. Kąt 40–50° może poprawić zimowy uzysk, ale projekt instalacji powinien uwzględniać cały rok, a nie jeden sezon.
Ile energii produkuje fotowoltaika zimą?
Dokładny wynik zależy od mocy instalacji, orientacji dachu, kąta nachylenia, zacienienia i pogody. Dla instalacji skierowanej na południe w polskich warunkach można przyjąć orientacyjne udziały poszczególnych miesięcy w rocznej produkcji:
| Miesiąc | Udział w rocznej produkcji | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Listopad | około 3–5% | Krótszy dzień i częste zachmurzenie ograniczają uzysk. |
| Grudzień | około 2–3% | Najkrótsze dni i najniższe położenie słońca. |
| Styczeń | około 3–4% | Mroźne, słoneczne dni mogą dawać dobrą moc chwilową. |
| Luty | około 5–6% | Dzień się wydłuża, dlatego produkcja zwykle rośnie. |
| Czerwiec | około 13–16% | Długi dzień i wysokie położenie słońca sprzyjają dużemu uzyskowi. |
Podane wartości są uśrednieniem, a nie gwarantowanym wynikiem. Długotrwałe zachmurzenie albo śnieg na modułach może mocno obniżyć produkcję w konkretnym tygodniu. Z kolei słoneczny, mroźny dzień w styczniu może przynieść zaskakująco wysoki uzysk chwilowy, choć nie zmieni niskiej sumy miesięcznej.
Co ogranicza produkcję energii zimą?
Największy wpływ mają warunki, których nie da się całkowicie wyeliminować podczas projektowania instalacji:
- Krótszy dzień – panele mają mniej godzin na przetwarzanie światła.
- Niskie położenie słońca – promienie padają pod mniej korzystnym kątem i przechodzą przez grubszą warstwę atmosfery.
- Zachmurzenie i mgła – ograniczają promieniowanie bezpośrednie, pozostawiając głównie światło rozproszone.
- Śnieg i lód – zasłaniają powierzchnię ogniw, czasowo ograniczając produkcję nawet niemal do zera.
- Zacienienie – zimą drzewa, kominy i sąsiednie budynki rzucają dłuższe cienie, ponieważ słońce znajduje się nisko.
W instalacjach narażonych na częściowe zacienienie mogą pomóc rozwiązania ograniczające straty między modułami, w tym moduły Half-Cut. Nie zastąpią one jednak prawidłowego rozmieszczenia paneli. Także bifacjalne moduły mogą korzystać ze światła odbitego od śniegu, czyli z efektu albedo, ale znaczenie tego zjawiska zależy od konstrukcji i otoczenia instalacji.
Śnieg na panelach – czy trzeba odśnieżać dach?
Warstwa śniegu ogranicza dostęp światła, ale zwykle nie oznacza problemu na cały sezon. Przy nachyleniu przekraczającym około 30–35° śnieg często zsuwa się pod wpływem grawitacji. Ciemna powierzchnia modułu nagrzewa się także przy niewielkim nasłonecznieniu, co może przyspieszać topnienie. Zjawisko to określa się jako efekt samoczyszczenia.
Nie wchodź na oblodzony dach, aby samodzielnie odśnieżać panele. Ryzyko upadku jest większe niż potencjalna korzyść z kilku dodatkowych dni produkcji. Twarda łopata, skrobaczka albo szczotka mogą zarysować szkło, uszkodzić powłokę lub wywołać mikropęknięcia niewidoczne podczas zwykłych oględzin.
Jeżeli śnieg długo zalega na płaskim lub słabo nachylonym dachu, jest mokry i ciężki albo powoduje zagrożenie dla konstrukcji, prace powinien wykonać profesjonalista z odpowiednim zabezpieczeniem. Dostępne z poziomu gruntu fragmenty można w razie potrzeby oczyszczać wyłącznie miękką szczotką teleskopową, o ile dopuszcza to producent modułów i warunki gwarancji. Nie stosuj soli ani ostrych narzędzi.
Czy fotowoltaika zimą jest opłacalna?
Zimą zużycie energii często rośnie, zwłaszcza gdy dom korzysta z pompy ciepła, ogrzewania elektrycznego lub intensywnego oświetlenia. Jednocześnie instalacja produkuje najmniej. Dlatego fotowoltaika nie musi pokrywać całego bieżącego zapotrzebowania w mroźny wieczór, aby mieć sens ekonomiczny.
W systemie net-billingu nadwyżka energii oddana do sieci jest rozliczana wartościowo i zapisywana jako depozyt prosumencki. Mechanizm można przedstawić w kilku krokach:
- Wiosną i latem instalacja produkuje więcej energii, niż gospodarstwo zużywa na bieżąco.
- Nadwyżka trafia do sieci, a jej wartość zostaje uwzględniona na koncie prosumenta.
- Jesienią i zimą gospodarstwo pobiera energię z sieci, gdy własna produkcja jest niewystarczająca.
- Zgromadzone środki pomagają rozliczyć część kosztów energii zużytej w okresie niskiej produkcji.
Net-billing nie jest fizycznym magazynem energii. Prąd wyprodukowany latem nie czeka w sieci na późniejsze wykorzystanie. System rozlicza wartość energii oddanej i pobranej według obowiązujących zasad, dlatego opłacalność zależy także od cen energii, profilu zużycia, autokonsumpcji i wielkości instalacji.
Zimą można zwiększyć bieżące wykorzystanie własnej energii, uruchamiając energochłonne urządzenia w środku dnia, gdy produkcja jest najwyższa. Dotyczy to między innymi pralki, zmywarki, podgrzewania wody czy ładowania samochodu elektrycznego. Magazyn energii może przesunąć część dziennej produkcji na wieczór, ale nie zastąpi sezonowego bilansowania, gdy zimowe zapotrzebowanie wielokrotnie przewyższa uzysk.
Od czego zależy zimowa wydajność instalacji?
Największe znaczenie mają orientacja południowa, brak zacienienia, właściwy kąt nachylenia i poprawnie dobrana moc systemu. Trzeba też monitorować pracę instalacji. Brak produkcji podczas śnieżycy może być normalny, ale zerowy uzysk w słoneczny dzień przy odsłoniętych modułach może wskazywać na awarię, problem z falownikiem lub zabezpieczeniami.
Zimą nie należy oceniać instalacji na podstawie jednego miesiąca. Grudzień i styczeń są najsłabszym okresem, natomiast od marca do października przypada większość rocznej produkcji. To średni bilans z całego roku pokazuje, czy system został dobrze dobrany do zużycia i zasad rozliczenia.
Fotowoltaika działa zimą, lecz pracuje w innych warunkach niż latem. Mróz może poprawiać sprawność chwilową ogniw, ale krótszy dzień, niskie słońce, chmury i śnieg obniżają całkowity uzysk. Przy prawidłowym projekcie oraz rozliczeniu net-billingu zima jest częścią normalnego cyklu pracy instalacji, a nie argumentem przeciwko jej opłacalności.


