Jak działa net billing w fotowoltaice?

Panele fotowoltaiczne na dachu domu

Net billing to wartościowy system rozliczania energii z fotowoltaiki. Nadwyżka oddana do sieci jest wyceniana w złotówkach i zasila depozyt prosumencki, a nie wraca do właściciela jako określona liczba kilowatogodzin. Największe znaczenie ma więc autokonsumpcja, czyli zużycie prądu na własne potrzeby w chwili jego produkcji.

Czym jest net billing?

Prosument to osoba, która jednocześnie produkuje i zużywa energię elektryczną. W systemie net billing instalacja fotowoltaiczna najpierw zasila urządzenia działające w domu. Niewykorzystana nadwyżka trafia do sieci i jest sprzedawana po cenie rynkowej.

Uzyskana kwota zasila depozyt prosumencki, czyli wirtualne konto prowadzone przez sprzedawcę energii. Później środki mogą pomniejszyć koszt energii czynnej pobranej z sieci. Nie są jednak równoważne z bezpłatnym odbiorem tej samej liczby kilowatogodzin.

To zasadnicza zmiana względem dawnego systemu opustów. Sieć nie pełni już funkcji wirtualnego magazynu, w którym można było „odłożyć” energię i odebrać jej część w późniejszym terminie. W net billingu prosument sprzedaje nadwyżkę i kupuje brakującą energię, a ceny obu transakcji zwykle się różnią.

Jak działa net billing krok po kroku?

Przepływ energii i pieniędzy można przedstawić w pięciu etapach:

  • Produkcja – panele wytwarzają energię, najczęściej w ciągu dnia.
  • Autokonsumpcja – bieżąca produkcja zasila urządzenia pracujące w domu, na przykład lodówkę, pompę ciepła, pralkę albo zmywarkę.
  • Eksport nadwyżki – energia, której nie zużywa się od razu, przepływa do sieci elektroenergetycznej.
  • Wycena i depozyt – sprzedawca przelicza oddaną energię na złotówki, a następnie zapisuje tę wartość na depozycie prosumenckim.
  • Pokrycie kosztu energii czynnej – środki z depozytu pomniejszają należność za energię czynną pobraną z sieci, gdy instalacja nie produkuje wystarczająco dużo prądu.

Depozyt nie służy do opłacania całego rachunku. Można z niego pokryć koszt energii czynnej, ale opłaty dystrybucyjne, przesyłowe i stałe pozostają do zapłaty. Dotyczy to między innymi składników związanych z utrzymaniem sieci. Wysoka produkcja instalacji nie znosi tych należności.

Środki na depozycie są rozliczane w cyklu 12-miesięcznym. Niewykorzystana nadwyżka może podlegać częściowemu zwrotowi, którego limit zależy od modelu rozliczeń. Zasady i terminy warto sprawdzić u sprzedawcy, ponieważ wpływają na nie aktualne przepisy oraz data rozpoczęcia rozliczania.

Net billing a net metering – czym różnią się te systemy?

W systemie opustów rozliczano ilość energii. Prosument oddawał nadwyżkę do sieci, a później mógł odebrać 80% lub 70% przekazanej energii, zależnie od mocy instalacji. Net billing rozlicza natomiast wartość energii w złotówkach.

Cecha Net billing Net metering – system opustów
Podstawa rozliczenia Wartość energii w PLN Ilość energii w kWh
Rola sieci Miejsce sprzedaży nadwyżki i poboru energii Wirtualny magazyn energii
Pokrycie kosztów sieciowych Depozyt pokrywa energię czynną, ale nie opłaty dystrybucyjne i stałe Opust obejmował także część zmiennych kosztów sieciowych
Relacja ceny zakupu i sprzedaży Sprzedaż po cenie rynkowej, zakup po stawce detalicznej Rozliczenie ilościowe, niezależne od bieżącej różnicy cen

Dlatego net billing jest zwykle mniej korzystny dla osoby, która produkuje dużo nadwyżek i zużywa energię głównie wieczorem. Jednocześnie lepiej odpowiada rynkowej wartości energii i zachęca do ograniczania nadprodukcji. W praktyce nie opłaca się dobierać instalacji wyłącznie po to, aby latem wytwarzać jak najwięcej energii na późniejszy odbiór.

RCE, RCEm i współczynnik 1,23 – jak wyceniana jest energia?

Wartość nadwyżki zależy od modelu rozliczeń. Najważniejsze są dwa pojęcia:

  • RCE – rynkowa cena energii ustalana dla poszczególnych godzin. Cena może być inna rano, w południe i wieczorem.
  • RCEm – rynkowa miesięczna cena energii, czyli średnia cena odnosząca się do całego miesiąca.

Od 1 lipca 2024 roku nowi prosumenci są co do zasady rozliczani według cen godzinowych RCE. Osoby, które wcześniej rozpoczęły wprowadzanie energii do sieci, mogą w określonych warunkach pozostać przy RCEm albo przejść na RCE. Zmiana na model godzinowy może być nieodwracalna, dlatego decyzję trzeba sprawdzić w umowie i u sprzedawcy.

RCE ma znaczenie, ponieważ produkcja fotowoltaiczna często osiąga najwyższy poziom w środku dnia. Wtedy na rynku może pojawić się dużo energii z instalacji PV, a jej cena spada. Z kolei rano i po południu, gdy popyt bywa większy, stawka może być wyższa. Oznacza to, że sama liczba wyprodukowanych kilowatogodzin nie mówi jeszcze, ile pieniędzy trafi do depozytu.

Od rozliczeń stosowanych od 2025 roku wartość energii wprowadzanej do sieci jest powiększana przez współczynnik 1,23. Przykładowo, przy cenie rynkowej 0,30 zł za kWh wartość używana do wyceny depozytu wynosi 0,369 zł za kWh. Przeliczenie stosuje sprzedawca, więc prosument nie musi wykonywać go samodzielnie.

Współczynnik poprawia wynik sprzedaży, ale nie usuwa różnicy między ceną sprzedaży a całkowitym kosztem zakupu prądu. Energia kupowana z sieci jest obciążona stawką detaliczną, podatkami oraz opłatami dystrybucyjnymi. Dlatego zużycie jednej kilowatogodziny bezpośrednio w domu zwykle daje większą korzyść niż sprzedanie jej do sieci i późniejszy zakup prądu.

Jak zwiększyć opłacalność fotowoltaiki w net billingu?

Najważniejszym celem nie jest maksymalizacja produkcji, lecz zwiększenie części energii zużywanej na miejscu. Opłacalność zależy przy tym od profilu mieszkańców, mocy instalacji, taryfy oraz kosztu dodatkowych urządzeń.

Autokonsumpcję można podnieść bez natychmiastowej rozbudowy systemu. Pomagają w tym następujące działania:

  • uruchamianie pralki, zmywarki i suszarki w godzinach produkcji energii,
  • programowanie podgrzewania wody i pracy pompy ciepła na okres dziennej generacji,
  • ładowanie samochodu elektrycznego w czasie bieżącej produkcji,
  • sterowanie urządzeniami za pomocą licznika, aplikacji lub systemu zarządzania energią,
  • dopasowanie mocy instalacji do realnego zużycia zamiast przewymiarowania jej pod sezon letni.

Drugim rozwiązaniem jest magazyn energii. Nadwyżka z godzin południowych może zostać wykorzystana wieczorem lub nocą, zamiast zostać sprzedana po niskiej cenie RCE. Magazyn zwiększa autokonsumpcję, ale wymaga dodatkowej inwestycji, miejsca i uwzględnienia trwałości baterii. Nie zawsze będzie bardziej opłacalny niż sama instalacja PV.

Przed zakupem warto porównać koszt urządzenia z faktyczną ilością energii oddawanej do sieci. Znaczenie ma też sposób sterowania baterią. Jeśli ładuje się zbyt wcześnie i nie pozostawia pojemności na późniejsze nadwyżki, nie wykorzystuje w pełni różnic cen między południem a wieczorem.

Nie należy też mylić obniżenia kosztu energii czynnej z całkowitym zniknięciem rachunku. Nawet przy dużym depozycie pozostają opłaty, których nie można z niego pokryć. Kalkulacja rentowności powinna więc uwzględniać zarówno produkcję i autokonsumpcję, jak i dystrybucję oraz opłaty stałe.

Net billing wymaga zarządzania energią

W systemie opustów można było myśleć przede wszystkim o wyprodukowaniu odpowiedniej liczby kilowatogodzin. Net billing zmienia ten sposób liczenia. Najwięcej korzyści daje energia zużyta bezpośrednio w domu, a dopiero później ta, którą można przechować lub sprzedać.

Fotowoltaika w net billingu to nie tylko produkcja prądu, lecz także zarządzanie momentem jego zużycia. Instalacja dobrana do rzeczywistych potrzeb, wysoka autokonsumpcja i rozsądnie oceniony magazyn energii mają większe znaczenie niż samo zwiększanie mocy paneli.

Redakcja naturekodom.pl

Stawiamy na konkret i praktykę. Każdy tekst odpowiada na pytanie, które pojawia się na budowie, przy remoncie albo w ogrodzie: co wybrać, ile to kosztuje, w jakiej kolejności to zrobić i jakich błędów uniknąć. Szczególnie bliskie są nam drewno, oszczędzanie energii i naturalne sposoby pielęgnacji ogrodu.

Wszystkie wpisy tego autora